Phát triển bền vững nghề muối Bạc Liêu

Thời điểm này, khi vụ sản xuất muối năm 2023 - 2024 đã đi qua được nửa chặng đường, giá muối dù có giảm so với đầu vụ, nhưng diêm dân không quá lo lắng, bởi năng suất muối cao bù lại phần giá sụt giảm.

Trên cánh đồng muối xã Long Điền Đông, huyện Đông Hải, những ngày này, diêm dân đang tất bật thu hoạch muối. Nắng to, gió mạnh là điều kiện thuận lợi để muối kết tinh nhanh, rút ngắn thời gian thu hoạch. Giá muối trắng bán tại ruộng hiện từ 800 - 1.000 đồng/kg (giảm 200 - 400 đồng/kg) so với đầu vụ. Mặc dù giá sụt giảm nhưng diêm dân vẫn có lãi, do sản lượng cao.

Ông Hồ Văn Năm, diêm dân Long Điền Đông, huyện Đông Hải cho biết, vụ muối này, gia đình ông sản xuất khoảng 1 ha sân đất. Theo ông, năm nay thời tiết thuận lợi, mưa cắt sớm, nắng to nên việc sản xuất muối cũng sớm hơn. Gia đình ông đã thu hoạch sản lượng đạt khoảng 70% so với dự tính. Hiện tại dù giá muối giảm nhưng không nhiều, diêm dân vẫn chấp nhận được. Bà con chỉ mong giá muối ổn định, giữ được giá như hiện nay là có lợi nhuận, yên tâm sản xuất.

Ông Hồ Minh Chiến, Chủ tịch HĐQT Hợp tác xã sản xuất muối công nghệ cao Đông Hải chia sẻ, sản xuất muối hiện nay vẫn phụ thuộc nhiều vào thời tiết, nắng to thì được nhiều muối, còn ngược lại gặp mưa trái mùa, muối tan phải làm lại từ đầu. Theo ông Chiến, bên cạnh yếu tố thời tiết thuận lợi, vụ muối năm nay đạt sản lượng cao còn do diêm dân đẩy mạnh áp dụng khoa học công nghệ trong sản xuất, nhất là cơ giới hóa một số khâu trong thu hoạch, vận chuyển muối.

Điển hình như anh Châu Mộng Đỉnh, xã viên Hợp tác xã sản xuất muối công nghệ cao Đông Hải. Nhờ áp dụng cơ giới hóa trong sản xuất nên 16 ha chỉ cần 3 nhân công lao động (giảm 7 nhân công so với sản xuất muối truyền thống).

Anh Đỉnh chia sẻ, chỉ riêng chi phí thuê nhân công trong một vụ muối, mỗi người khoảng 50 triệu đồng, như vậy, anh đã tiết kiệm trên 300 triệu đồng. Mặc dù số lượng nhân công giảm, nhưng do áp dụng cơ giới hóa nên năng suất lao động vẫn đảm bảo. Như trong khâu thu hoạch muối, nếu như trước đây, với 16 ha, vào đợt thu hoạch anh Đỉnh cần 10 nhân công thì nay chỉ cần 3 - 4 người là đủ đảm bảo thực hiện khối lượng công việc. Chỉ với một động cơ diesel cùng dụng cụ thu hoạch gọi là “chang” (dụng cụ cào muối) với hai người điều khiển (một người điều khiển động cơ cho để máy cuộn dây, còn lại một người cầm “chang” kìm lái để đi không chệch hướng lên sân muối) là có thể thu hoạch gấp 10 lần so với thu hoạch thủ công.

Tuy nhiên, để áp dụng cơ giới hóa trong thu hoạch muối đòi hỏi diêm dân phải sản xuất muối theo mô hình công nghệ trải bạt, chi phí đầu tư bạt mỗi héc ta là 700 triệu đồng. Ưu điểm của sản xuất theo mô hình này là năng suất đạt rất cao, vì muối kết tinh nhanh, rút ngắn thời gian thu hoạch, (giảm từ 10 ngày xuống còn 7 ngày so với làm muối truyền thống) nên thu hoạch muối được nhiều đợt. Không những vậy, sản xuất theo mô hình trải bạt, chất lượng muối cũng tốt hơn so với sản xuất truyền thống, giá bán cũng cao.

Hiệu quả là vậy, nhưng việc sản xuất muối theo mô hình trải bạt tại Bạc Liêu đến nay chưa được nhân rộng nhiều. Cái khó đối với diêm dân hiện nay là chi phí đầu tư ban đầu khá lớn, không phải ai cũng đủ khả năng tài chính để đầu tư.

Chia sẻ về vấn đề này, ông Hồ Thanh Tuấn, Trưởng phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Đông Hải - địa phương sản xuất muối trọng điểm của tỉnh Bạc Liêu với 1.300 ha cho biết, qua khảo sát chỉ có 7% diện tích sản xuất muối trải bạt trên địa bàn thực hiện mô hình trải bạt. Để tháo gỡ khó khăn này, huyện Đông Hải kiến nghị ngân hàng đầu tư vốn; cùng với đó, vận động diêm dân tham gia vào các tổ hợp tác, hợp tác xã để nhằm tập trung nguồn vốn đầu tư.

Nghề muối ở Bạc Liêu được hình thành và phát triển hơn 100 năm. Muối Bạc Liêu không chỉ được nhiều người ưa chuộng, sử dụng rộng rãi trong nước mà còn được xuất khẩu sang các nước, nhất là thị trường Nhật Bản, Hàn Quốc... Mặc dù đã được công nhận chỉ dẫn địa lý, công nhận Di sản Văn hóa phi vật thể cấp quốc gia, nhưng diêm dân chưa thể giàu lên từ muối.  

Ông Lưu Hoàng Ly, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Bạc Liêu chia sẻ, nghề muối tại Bạc Liêu đang đối mặt với nhiều khó khăn thách thức như ảnh hưởng của biến đổi khí hậu làm mưa trái mùa xuất hiện ngày càng nhiều trong vụ mùa sản xuất muối, môi trường nước có nguy cơ ô nhiễm. Cùng với đó là việc tiếp cận tiến bộ khoa học kỹ thuật của người dân còn hạn chế và chậm thay đổi, chủ yếu dựa vào kinh nghiệm sản xuất truyền thống, một bộ phận thiếu vốn đầu tư, thiếu các thông tin kỹ thuật mới.

Để bảo tồn, nâng cao hiệu quả nghề muối Bạc Liêu, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã hỗ trợ 130 tỷ đồng cho đề án nâng cấp cánh đồng muối của tỉnh Bạc Liêu. Theo đó, sẽ đầu tư  nâng cấp hạ tầng cánh đồng muối, các hộ dân nằm trong dự án sẽ được đầu tư điện, nâng cấp lộ, nạo vét thủy lợi; nâng cao hiệu quả và chất lượng muối, giúp diêm dân ứng dụng công nghệ để tăng năng suất muối. Đồng thời, kêu gọi nhà đầu tư vào lĩnh vực chế biến muối để xây dựng thương hiệu muối thực phẩm, muối dược liệu, quà tặng du lịch...; xây dựng khu trưng bày muối, công cụ, phương tiện sản xuất muối và lịch sử hình thành ngành muối để kết nối du lịch.

Ông Phạm Văn Thiều, Chủ tịch UBND tỉnh Bạc Liêu cho biết, nghề làm muối ở Bạc Liêu đã trải qua hơn 100 năm với nhiều thăng trầm, hạt muối gắn bó với đời sống lao động sản xuất đã ăn sâu vào tâm thức và lưu truyền qua nhiều thế hệ. Dù còn nhiều khó khăn, nhưng diêm dân Bạc Liêu luôn quyết tâm bám trụ lấy nghề với niềm hi vọng, nghề muối sẽ khởi sắc.Ông Phạm Văn Thiều nhấn mạnh, chủ trương của tỉnh là phải giữ cho được nghề muối truyền thống. Điều này được khẳng định thông qua việc phê duyệt đề án nâng cao giá trị sản xuất và chế biến muối giai đoạn 2021 - 2030, mục tiêu đến năm 2030, duy trì diện tích sản xuất muối 1.500 ha, sản lượng muối đạt 66.000 tấn/năm.

Cùng với việc đẩy nhanh tiến độ triển khai thực các hạng mục của đề án nâng cấp cánh đồng muối của tỉnh Bạc Liêu do Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn hỗ trợ, tỉnh Bạc Liêu đang quan tâm hỗ trợ các công ty muối đổi mới quy trình công nghệ để chế biến các sản phẩm theo hướng nâng cao giá trị gia tăng, phục vụ nhu cầu trong nước cũng như xuất khẩu. Cùng với đó, tỉnh tập trung khai thác và phát triển thương hiệu "Muối ăn Bạc Liêu" được chứng nhận chỉ dẫn địa lý gắn với phát triển du lịch, xem đây là giải pháp nâng cao hiệu quả, phát triển bền vững nghề muối Bạc Liêu.