Tín chỉ carbon - mắt xích then chốt thúc đẩy đổi mới công nghệ, tạo dòng tài chính xanh

Thông tin trên được PGS.TS Hoàng Văn Phụ, Chủ tịch Hội đồng khoa học Viện Kinh tế và Phát triển đưa ra tại Hội thảo khoa học bàn về chính sách phát triển thị trường tín chỉ carbon do Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam phối hợp với Viện Kinh tế và Phát triển tổ chức ngày 17/6.

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 theo cam kết tại Hội nghị của Liên hợp quốc về Biến đổi khí hậu lần thứ 26 (COP26) năm 2021, thị trường tín chỉ carbon được xác định là công cụ chính sách quan trọng nhằm giảm phát thải khí nhà kính hiệu quả, ít tốn kém và giàu tiềm năng tài chính.

PGS.TS Hoàng Văn Phụ cho biết, thị trường tín chỉ carbon, về bản chất, là cơ chế cho phép các tổ chức, doanh nghiệp mua bán quyền phát thải CO₂. Trên thế giới, hơn 75 quốc gia và vùng lãnh thổ đã triển khai cơ chế định giá carbon, với tổng giá trị thị trường đạt gần 1.200 tỷ USD vào năm 2023. Việt Nam được đánh giá là quốc gia có tiềm năng lớn nhờ hệ sinh thái phong phú, diện tích rừng rộng và khả năng hấp thụ carbon cao.

Tương tự, PGS.TS Phạm Quang Thao, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam nhận định, phát triển thị trường tín chỉ carbon không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu bắt buộc nếu Việt Nam muốn hội nhập sâu rộng vào các chuỗi giá trị toàn cầu. Đây không đơn thuần là chính sách môi trường, mà là chiến lược hội nhập, gắn kết trách nhiệm với lợi ích kinh tế”.

Liên quan đến tín chỉ carbon, một số chuyên gia cũng cho rằng, thị trường tín chỉ carbon của Việt Nam đang đối mặt với 6 nhóm thách thức lớn, đó là: hệ thống pháp lý chưa hoàn thiện; hạ tầng kỹ thuật chưa đồng bộ; năng lực doanh nghiệp còn hạn chế; thiếu nhân lực chất lượng cao; nhận thức doanh nghiệp về lợi ích thị trường carbon còn mờ nhạt; và sự phối hợp liên ngành còn thiếu hiệu quả.

Theo đó, TS. Nguyễn Mạnh Hải, chuyên gia kinh tế nhấn mạnh định hướng chính phát triển thị trường tín chỉ carbon chính là việc khắc phục những khó khăn, trở ngại còn tồn tại trong nền kinh tế trong việc hình thành và phát triển thực sự thị trường này.

Do đó, cần hoàn thiện khung pháp lý và chính sách, bao gồm xây dựng các quy định pháp luật về thị trường carbon (quy chế đấu giá, giao dịch, chứng nhận tín chỉ carbon,...) bảo đảm tính minh bạch và hiệu quả của thị trường; ban hành các hướng dẫn kỹ thuật liên quan đến đo lường, báo cáo và thẩm định phát thải (MRV); thiết lập các quy định về kiểm tra, giám sát và chế tài khi có hành vi vi phạm.

Phát triển hệ thống giao dịch phát thải (ETS) và thị trường carbon, bao gồm: Thiết lập hệ thống trao đổi hạn ngạch phát thải khí nhà kính nội địa; xác định các ngành/lĩnh vực thí điểm tham gia thị trường carbon; xây dựng và vận hành sàn giao dịch tín chỉ carbon.

Bên cạnh đó, cần kết nối với thị trường quốc tế, tham gia vào các cơ chế thị trường carbon quốc tế như Cơ chế tín chỉ quốc tế; thúc đẩy hợp tác song phương và đa phương để mua – bán tín chỉ carbon xuyên biên giới.

Tăng cường năng lực và nhận thức, tổ chức các chương trình đào tạo, tập huấn cho doanh nghiệp, cơ quan quản lý và tổ chức kiểm định về kiểm kê phát thải, giao dịch tín chỉ và vận hành thị trường. Đồng thời, đẩy mạnh tuyên truyền để cộng đồng và doanh nghiệp hiểu rõ vai trò, lợi ích và cơ hội mà thị trường tín chỉ carbon mang lại.

Ngoài ra, Nhà nước cần có các chính sách ưu đãi về thuế, tín dụng, hỗ trợ tài chính để khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ sạch. Bên cạnh đó, cần thúc đẩy cơ chế tín dụng carbon tự nguyện (VCM) đối với các doanh nghiệp tiên phong.

Cũng tại hội thảo, TS. Hồ Công Hòa, Học viện Chính sách và Phát triển đã nhấn mạnh đến giải pháp xây dựng cơ chế điều phối liên ngành và tăng cường năng lực thể chế.

Theo chuyên gia này, thị trường carbon là một công cụ điều tiết liên ngành, do đó, cần có một cơ chế điều phối tập trung, có thể dưới hình thức Ủy ban Điều phối thị trường carbon quốc gia do Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo. Các bộ, ngành như Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Tài chính, Bộ Công Thương, cần phối hợp chặt chẽ trên cơ sở quy định rõ vai trò, trách nhiệm tại Nghị định sửa đổi và dự thảo sàn giao dịch.

“Việc nâng cao năng lực thể chế, đặc biệt là ở cấp địa phương và các đơn vị cấp phát, thẩm định, thanh tra cũng cần được cụ thể hóa bằng các chương trình đào tạo, chuyển giao kỹ thuật và đầu tư hạ tầng hành chính số”, TS Hoà nói.