Giảm phát thải carbon trong ngành vận tải biển

Nhiều triển vọng phát triển cho ngành cảng biển Việt Nam

Với tiềm năng, lợi thế vị trí của các cảng biển, việc xây dựng phát triển hệ thống cảng biển ở nước ta được coi là trọng điểm, đột phá trong thực hiện thắng lợi các nội dung cơ bản của Nghị quyết số 36 -NQ/TW và đưa lĩnh vực kinh tế hàng hải trở thành lĩnh vực ưu tiên hàng đầu trong phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam.

Việt Nam là quốc gia ven biển, với 28/63 tỉnh thành có đường bờ biển trải dài; có vùng biển rộng với nhiều bán đảo, vũng, vịnh sâu, kín gió, án ngữ tuyến đường hàng hải quốc tế giữa Ấn Độ Dương và Thái Bình Dương. Nhờ đó, hệ thống cảng biển của nước ta trong nhiều năm qua đã không ngừng mở rộng và phát triển, thể hiện khá tốt vai trò là đầu mối phục vụ xuất nhập khẩu hàng hóa, tạo động lực phát triển kinh tế – xã hội của đất nước.

Nhận thức rõ tầm quan trọng của biển, đảo và phát triển kinh tế biển, những năm qua, Đảng và Nhà nước ta đã ban hành nhiều nghị quyết, chỉ thị, chiến lược quy hoạch, xây dựng và phát triển cảng biển.

Hệ thống cảng biển Việt Nam đang đứng trước cơ hội đón nhận đầu tư của nhiều doanh nghiệp trong nước và nước ngoài để trở thành một trung tâm logistic của khu vực. Nhất là sau khi Quy hoạch tổng thể phát triển hệ thống cảng biển Việt Nam thời kỳ 2021 – 2030, tầm nhìn đến năm 2050 đã được phê duyệt.

Hơn 90% lượng vận tải thương mại của thế giới thực hiện bằng đường biển và 45% đi qua biển Đông. Với lợi thế về biển, kinh tế hàng hải (cảng biển và vận tải biển) đã hình thành và ngày càng có vai trò đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển kinh tế, bảo đảm an ninh, quốc phòng trong tiến trình hội nhập quốc tế của đất nước.

Hạ tầng cảng biển được phát triển về mọi mặt, cơ bản đáp ứng được yêu cầu luân chuyển hàng hóa vận tải bằng đường biển, phục vụ tích cực cho quá trình phát triển kinh tế xã hội vùng ven biển và cả nước, hội nhập kinh tế quốc tế, góp phần bảo đảm quốc phòng an ninh; tạo động lực thu hút, thúc đẩy các ngành kinh tế, công nghiệp liên quan cùng phát triển.

Nhờ những chính sách mở đã thu hút được nhiều nhà đầu tư khai thác cảng chuyên nghiệp, các hãng tàu lớn của thế giới tham gia đầu tư xây dựng và khai thác cảng biển tại Việt Nam. Một số nhà khai thác cảng trong nước như Tổng công ty Tân Cảng Sài Gòn, Tổng công ty Hàng hải Việt Nam đã mang đến những dịch vụ cảng biển tốt nhất, góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ và sức cạnh tranh của cảng biển Việt Nam.

Hiện có tới 90% số lượng hàng hoá xuất nhập khẩu của Việt Nam đi qua cảng biển và đã có 3 khu vực cảng biển được xác định là trọng tâm trong giai đoạn tiếp theo.

Dự báo đến năm 2030 sẽ có khoảng 100 triệu TEU trung chuyển qua các Cảng khu vực Đông Nam Á. Đây sẽ là cơ hội cho các cảng biển trung tâm logistic của Việt Nam và các cảng biển mới của các nước trong khu vực.

Cảng biển là cửa ngõ quan trọng để hàng hóa và dịch vụ được vận chuyển đi toàn thế giới. Thế nhưng, cảng biển cũng là một trong những tác nhân chính gây ô nhiễm môi trường. Do đó, phát triển cảng biển theo hướng thân thiện với môi trường là mục tiêu mà các doanh nghiệp luôn hướng tới.

Ngành vận tải biển đối mặt với áp lực giảm thiểu khí thải carbon

Yêu cầu hiện nay đối với các doanh nghiệp logistics của Việt Nam, đó là phải có nhận thức và đổi mới trong vấn đề về xu hướng xanh hóa đang diễn ra trong hoạt động thương mại và hoạt động kinh tế. Theo đó, phát triển cảng biển phải lồng ghép các yêu cầu về bảo vệ môi trường, đẩy mạnh chuyển đổi số, tiết kiệm năng lượng và tối đa hóa lợi nhuận.

Mới đây, Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) thúc đẩy áp dụng phí đối với khí thải nhà kính của ngành, có thể sớm nhất là vào tháng 9 năm 2024. Mục tiêu cuối cùng là đạt được mức phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.

Các chuyên gia đánh giá, việc tàu biển phải thực hiện theo quy định về Chỉ số thiết kế hiệu quả năng lượng tàu hiện có và Chỉ thị Cường độ carbon hoạt động của tàu là một áp lực, bởi việc chuyển đổi sang sử dụng năng lượng xanh rất khó và tốn kém.

Theo thống kê của Cục Đăng kiểm, hiện nay, đã có hơn 400 tàu biển trên tổng số khoảng 1.500 tàu của Việt Nam được duyệt chỉ số hiệu quả năng lượng đối với tàu hiện có. Trong đó, khoảng 40% tàu thỏa mãn quy định và 60% số tàu phải áp dụng biện pháp giảm công suất.

Tuy nhiên, để có thể tiếp tục hoạt động, các doanh nghiệp vận tải biển không còn cách nào khác là buộc phải thay đổi theo sự thay đổi của thế giới, tìm ra những biện pháp phù hợp để tối ưu hóa đội tàu, về lâu dài, cần xây dựng lộ trình chuyển đổi năng lượng xanh một cách đồng bộ, hợp lý và phù hợp với xu thế phát triển.

Xanh hóa cảng biển để bảo vệ môi trường

Trước đó, Cục Hàng hải Việt Nam đã công bố tiêu chuẩn cơ sở về tiêu chí cảng xanh để các doanh nghiệp tự có lộ trình chuyển đổi phù hợp, cũng như tạo ra tư duy mới trong hoạt động vận hành, khai thác cảng biển. Đây là cơ sở quan trọng để các doanh nghiệp triển khai việc xanh hóa cảng biển.

Phát triển hệ thống cảng biển Việt Nam trên cơ sở ưu tiên phòng ngừa ô nhiễm, sự cố, rủi ro môi trường. Tăng cường năng lực ứng phó với biến đổi khí hậu, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Kiểm soát tác nhân gây ô nhiễm, giảm thiểu phát sinh chất thải, khí thải. Từ đó, hướng tới nền kinh tế xanh và nâng cao hình ảnh cảng biển Việt Nam trên trường quốc tế.

Cảng xanh tại Việt Nam sẽ được xây dựng trên 6 nhóm tiêu chí chính (tập trung chủ yếu vào các cảng tổng hợp và cảng container) với thang điểm cụ thể, gồm: Nhận thức về cảng xanh (điểm tối đa là 5 điểm); sử dụng tài nguyên (điểm tối đa là 15 điểm); quản lý chất lượng môi trường (điểm tối đa là 50 điểm); sử dụng năng lượng (điểm tối đa là 15 điểm); ứng dụng công nghệ thông tin (điểm tối đa là 5 điểm); giảm phát thải, ứng phó với biến đổi khí hậu, nước biển dâng (điểm tối đa là 10 điểm). Để được xem xét công nhận cảng xanh, cảng biển phải đạt được tối thiểu 60% số điểm của các tiêu chí (đạt tổng điểm tối thiểu 60/100 điểm). Doanh nghiệp phải có tài liệu chứng minh cho việc thực hiện từng tiêu chí.

Cảng xanh, cảng thông minh là đại diện cho mô hình phát triển cảng bền vững, không chỉ đáp ứng nhu cầu về môi trường mà còn làm tăng lợi ích kinh tế; trong đó, chất lượng nguồn nhân lực có vai trò quan trọng đối với sự phát triển của doanh nghiệp cảng biển.

Ngoài yếu tố then chốt là nhân lực chất lượng cao, nhiều chuyên gia trong lĩnh vực hàng hải cũng nhấn mạnh việc cần thiết phải triển khai cơ chế hàng hải một cửa để giảm thiểu thời gian neo đậu tàu tại các bến cảng; vận dụng giải pháp điện bờ nhằm cung cấp năng lượng sạch cho các cảng biển; tập trung cho các mục tiêu phát triển bền vững hệ sinh thái số, xây dựng cảng thông minh cùng các giải pháp logistics xanh, như: Vận tải xanh, kho xanh, cảng xanh, thể hiện trách nhiệm bảo vệ môi trường, phát triển kinh doanh bền vững...

Dù các cảng biển đã có những sự chuẩn bị nhất định trong việc phát triển theo mô hình cảng xanh, tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng, việc xanh hóa cảng biển còn gặp khó khăn do việc đầu tư cơ sở hạ tầng bảo vệ môi trường, phòng ngừa và ứng phó sự cố trong hoạt động hàng hải tại các cảng biển còn hạn chế, do đòi hỏi nguồn kinh phí lớn.

Trên thực tế, nhiều doanh nghiệp logistics toàn cầu khi thuê ngoài dịch vụ cũng yêu cầu tiêu chuẩn khí thải đối với các doanh nghiệp logistics thứ ba. Vì vậy, các doanh nghiệp Việt Nam cần nâng cao nhận thức về vai trò phát triển logistics xanh trong việc tối ưu hóa hoạt động sản xuất, kinh doanh. Việc thực hiện tốt hoạt động logistics xanh không chỉ là trách nhiệm mà còn giúp doanh nghiệp nâng cao khả năng cạnh tranh, bảo đảm sự phát triển bền vững.