Việt Nam cần đổi mới sáng tạo và startup để đạt mục tiêu Net Zero 2050

Sự kiện nhấn mạnh tầm quan trọng của đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, thúc đẩy ứng dụng công nghệ sạch để hiện thực hóa cam kết phát thải ròng bằng "0" (Net Zero) vào năm 2050.

Năng lượng được ví như huyết mạch của nền kinh tế, là điều kiện tiên quyết để đảm bảo an ninh quốc gia và phát triển bền vững. Diễn đàn được tổ chức trong bối cảnh Quốc hội vừa thông qua Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo, và Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 70-NQ/TW về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Ông Phạm Việt Hồng, Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo (Bộ Khoa học và Công nghệ), nhận định Nghị quyết 70 và Chiến lược phát triển năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn 2045 là nền tảng pháp lý quan trọng cho quá trình chuyển dịch năng lượng. Để vừa đảm bảo an ninh năng lượng vừa thực hiện cam kết Net Zero, Việt Nam cần tận dụng mạnh mẽ hơn nữa khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, kết hợp với các chính sách phát triển công nghiệp và tài chính.

Tương tự, ông Đặng Hải Dũng (Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công) cho biết, nhu cầu năng lượng của Việt Nam tăng cao (nhu cầu điện tăng 13% mỗi năm giai đoạn 2001-2010 và khoảng 11% giai đoạn 2011-2015). Các nguồn năng lượng sơ cấp sẽ không đáp ứng được, dẫn đến việc Việt Nam đã phải bắt đầu nhập khẩu than cho phát điện và khí hóa lỏng (LPG) từ năm 2023.

Kế hoạch hành động thực hiện Nghị quyết 70-NQ/TW dựa trên bốn trụ cột chính: Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ. Bảo vệ môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu. Triển khai mô hình kinh tế tuần hoàn.

Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển dịch năng lượng mạnh mẽ, với tốc độ phát triển điện gió và điện mặt trời thuộc nhóm cao nhất khu vực. Điều này dẫn đến sự bùng nổ nhu cầu về các thiết bị biến đổi năng lượng như inverter, bộ sạc xe điện (EV charger), hệ thống lưu trữ BESS, và thiết bị quản lý lưới điện thông minh.

Tuy nhiên, GS.TS Lê Minh Phương, Chủ tịch Hội đồng trường Trường Đại học Bách khoa, chỉ ra rằng hiện nay hơn 90% thiết bị vẫn phải nhập khẩu. Sự phụ thuộc lớn này (chủ yếu từ châu Âu, Trung Quốc, Hàn Quốc) không chỉ gây ra rủi ro mà còn khiến Việt Nam bỏ lỡ cơ hội phát triển công nghiệp trong nước.

Việc làm chủ công nghệ chế tạo thiết bị biến đổi năng lượng được coi là yêu cầu mang tính chiến lược quốc gia, giúp tăng tự chủ, giảm chi phí và đảm bảo an ninh năng lượng dài hạn. Lĩnh vực này liên quan chặt chẽ tới công nghệ pin, vật liệu bán dẫn tiên tiến (SiC, GaN), IoT và AI.

GS.TS Phương nhấn mạnh: “Nền tảng cho đổi mới sáng tạo và hệ sinh thái khởi nghiệp chính là mở ra không gian cho nhiều ứng dụng mới”. Việc này bao gồm các ứng dụng như microgrid, smart city, quản lý năng lượng dân dụng và giao thông điện hóa. Mục tiêu là tạo vùng đất mới cho các startup công nghệ cao, đồng thời gắn kết viện – trường – doanh nghiệp để hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong năng lượng.

Để thúc đẩy chuyển đổi xanh, ThS. Nguyễn Thị Minh Huệ (Giám đốc Dự án Klinova) cho rằng Nhà nước cần hỗ trợ các doanh nghiệp triển khai dự án năng lượng xanh tăng khả năng tiếp cận vốn. Các giải pháp tài chính được đề xuất bao gồm: Tích hợp các tiêu chí ESG vào tiêu chí xét duyệt dự án xanh của ngân hàng để tăng khả năng tiếp cận vốn vay trong nước và quốc tế. 

Hợp pháp hóa tín chỉ Carbon như một công cụ tài chính xanh, cho phép doanh nghiệp giảm chi phí và huy động vốn xanh thông qua các cơ chế thị trường Carbon. Đẩy mạnh sự phát triển của Quỹ đầu tư Xanh, Quỹ bảo lãnh tín dụng Xanh. 

Đưa ra các chính sách ưu đãi hấp dẫn về thuế, phí, và vốn vay. Xây dựng thị trường nội địa cho phép mua bán điện trực tiếp (DPPA) không thông qua EVN và điều chỉnh giá mua bán điện để đảm bảo doanh thu cho doanh nghiệp.