Bộ Xây dựng vừa trình Thủ tướng đề xuất sửa đổi quy hoạch mạng lưới đường sắt thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến 2050. Trong đó có việc thay tên tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam thành “đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc – Nam”, với chiều dài khoảng 1.541 km (giảm 4 km so với quy hoạch trước).
Đáng chú ý, đoạn tuyến từ Vinh đến Nha Trang được đề xuất đẩy lên làm giai đoạn đầu đầu tư trước năm 2030, thay vì sau thời điểm này như kế hoạch ban đầu.
Ngoài ra, tuyến Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng (391 km) cũng được đề xuất đầu tư hoàn thiện trước năm 2030, nhằm kết nối trực tiếp các cảng lớn như Lạch Huyện, Nam Đồ Sơn, Đình Vũ, tạo thành trục vận tải quan trọng từ Tây Bắc đến vùng duyên hải phía Bắc.
Trong các tuyến mang tính liên vùng và quốc tế, có nhiều điều chỉnh về lộ trình đầu tư: tuyến Hà Nội – Quảng Ninh (132 km) sẽ kết nối sân bay quốc tế Gia Bình; tuyến Hà Nội – Đồng Đăng (156 km) và Hải Phòng – Hạ Long – Móng Cái (187 km) được đẩy sớm để tăng cường kết nối với Trung Quốc.
Tuyến Vũng Áng – Mụ Giạ (Quảng Bình) cũng được kéo dài lên 105 km để nâng cao liên kết Việt Nam – Lào. Tuyến TP.HCM – Lộc Ninh (128 km) được quy hoạch khổ ray tiêu chuẩn 1.435 mm, tạo điều kiện thuận lợi cho liên vận quốc tế với Campuchia.
Bên cạnh đó, các tuyến kết nối cảng biển và vùng kinh tế trọng điểm cũng được ưu tiên mở rộng hoặc nâng cấp. Ví dụ như tuyến Kép – Hạ Long – Cái Lân (126 km) dự kiến tận dụng hạ tầng hiện có; tuyến Nam Định – Thái Bình – Hải Phòng (64 km) sẽ được thiết kế đường đôi khổ 1.435 mm; tuyến Biên Hòa – Vũng Tàu mở rộng đến Vũng Tàu (132 km) từ ga An Bình.
Với các tuyến đường sắt nội vùng và địa phương, tiến độ đầu tư cũng được rút ngắn, như tuyến Tháp Chàm – Đà Lạt, tuyến TP.HCM – Cần Thơ – Cà Mau và tuyến kết nối Tây Nguyên – Đà Nẵng – Bình Phước.
Dự báo đến năm 2030, khối lượng hàng hóa vận chuyển bằng đường sắt đạt khoảng 15,3 triệu tấn, chiếm 0,31% thị phần. Về hành khách, đạt gần 474 triệu lượt, tương ứng hơn 4% thị phần; trong đó đường sắt quốc gia dự kiến chiếm khoảng 2%.
Mục tiêu của việc điều chỉnh không chỉ là cập nhật các con số quy hoạch, mà còn để phát huy hiệu quả kết nối vùng, giảm áp lực cho đường bộ, mở rộng không gian phát triển kinh tế - xã hội và tăng cường năng lực cạnh tranh quốc gia.
