Tản mạn Tết xưa, Tết nay
Cho đến nay trong giá trị văn hóa tâm linh của người Việt chưa có lễ tết nào được xếp trên Tết Nguyên đán. Giá trị tinh thần của Tết Nguyên đán là của chung cộng đồng dân tộc, dòng họ, gia đình và mỗi người.
Nói đến Tết xưa người ta không thể không nhắc tới hai câu thơ: 'Thịt mỡ, dưa hành, câu đối đỏ / Cây nêu, tràng pháo, bánh chưng xanh' - Ảnh: Internet
Theo lịch trăng, gắn liền với nền văn minh lúa nước có chiều dài lịch sử hàng nghìn năm dằng dặc đầy bão giông, máu lửa, cái Tết khởi niên bắt đầu từ buổi sáng thứ nhất của 12 tháng. Riêng tên gọi Tết Nguyên đán cũng đã bao hàm ý nghĩa sự bắt đầu (Nguyên), buổi sớm (Đán).
Sách Tùy thư địa lý chí viết về lễ tết, các phong tục tập quán của người Việt vào giữa thế kỷ 1 sau Công nguyên có đoạn: Năm nào đến ba ngày Nguyên đán, người ta cũng dọn cỗ bàn linh đình cúng tổ tiên, trai gái ăn chay, và dùng hương hoa niệm Phật, rồi rủ nhau chơi đu ném còn, hát múa, kéo co, bên nào được cuộc thì uống rượu, bên nào thua cuộc thì phải chịu uống nước lã…
Theo dòng thời gian, Tết Nguyên đán ít nhiều có những biến đổi cho phù hợp với trình độ phát triển xã hội, hoàn cảnh đất nước, lối sống con người nhưng ý nghĩa cốt lõi hầu như vẫn được lưu giữ. Đó là mừng năm mới với những hy vọng tốt lành, may mắn sẽ đến với mọi nhà, mọi người. Đó là giữ đạo lý Uống nước nhớ nguồn thông qua tục thờ cúng thần linh, tổ tiên, người thân đã mất trong dịp Tết. Từng lời nói, hành vi trong những ngày đầu năm đều hướng tới sự sạch sẽ, tinh tươm, tốt đẹp. Sự khởi đầu vui tươi lành mạnh trong mấy ngày Tết tạo cảm hứng, niềm tin về một năm may mắn, hanh thông cho nhiều người.
Nói đến Tết xưa người ta không thể không nhắc tới hai câu thơ:
Thịt mỡ, dưa hành, câu đối đỏ
Cây nêu, tràng pháo, bánh chưng xanh.
Phong vị Tết Việt đã hiện rõ trong đó. Từ món dùng để thờ cúng, ăn uống trong dịp đầu xuân (bánh chưng, thịt mỡ, dưa hành) đến những thứ thuộc về văn hóa (câu đối), tâm linh (cây nêu trừ quỷ), vui chơi (tràng pháo) đều có đủ. Bánh chưng, bánh dày cũng được cổ tích hóa, vừa mang những quan niệm về vũ trụ của người Việt xưa: Trời tròn đất vuông, vừa phản ánh tâm thức của dân tộc về đạo lý sống: Phải biết yêu thương và tri ân.
Xưa, dù cái ăn, cái mặc còn nhiều thiếu thốn nhưng có vẻ người ta luôn chăm chút cho Tết. Cỗ bàn dâng cúng trời đất, thần linh, tiên tổ đều phải được chuẩn bị nghiêm ngắn, sạch sẽ; nghi thức lễ lạt cũng không thể đại khái, "đâu phải ra đấy", có như vậy thì thần linh, ông bà mới hài lòng khi được con cháu mời về ăn Tết.
Câu đối và tranh dân gian là nét đẹp không thể thiếu trong Tết Việt xưa. Năm hết Tết đến, trong mỗi ngôi nhà thường có các câu đối đỏ và những bức tranh dân gian nhiều màu sắc rực rỡ. Các câu đối hướng tới những điều tốt lành như:
Thiên tăng tuế nguyệt, niên tăng thọ
Xuân mãn càn khôn, phúc mãn đường
(Trời thêm năm tháng, tuổi thêm thọ
Xuân khắp đất trời, phúc khắp nhà);
Tân niên hạnh phúc bình an tiến
Xuân nhật vinh hoa phú quý lai
(Năm mới, hạnh phúc bình an đến
Ngày xuân, vinh hoa phú quý về)
Hay, khuyên dạy đạo lý sống tử tế ở đời:
Niệm tiên tổ, duật tu quyết đức
Khải hậu nhân, trường phát kỳ tường
(Nhớ tổ tiên, đẹp điều nhân đức
Tin con cháu, bền sự lạ hay)…
Tranh Tết cũng phong phú; người ta có thể treo các bộ tứ bình như mai-lan-cúc-trúc tượng trưng cho bốn mùa xuân-hạ-thu-đông hay bốn tố nữ chơi đàn, thổi sáo, gõ phách và ca hát…hoặc các tranh dân gian Hàng Trống, Đông Hồ... như Lý ngư vọng nguyệt (Cá chép trông trăng); tranh Mẹ con đàn gà, Mẹ con đàn lợn, Hứng dừa, Đám cưới chuột, Thầy đồ cóc dạy học…
Có lẽ, phiên chợ Tết là nơi đông vui, nhộn nhịp nhất của những ngày cuối năm. Người bán kẻ mua xôn xao, nhộn nhịp. Cái sự chen chúc, đa thanh, đa sắc mới đáng nhớ làm sao. Những chao chát ồn ã thường ngày của chợ búa chừng như cũng giảm xuống và thay vào đó là những mời mọc chân chất ấm áp hơn. Xin được nhắc lại bài thơ Chợ Tết rất nổi tiếng của Đoàn Văn Cừ. Bài thơ hội tụ đặc sắc các yếu tố tả-kể, họa-nhạc trong thi ca. Nhờ thế, mà bức tranh "sơn mài thơ" ấy vẫn còn rực rỡ, tưng bừng đến hôm nay:
Người các ấp tưng bừng ra chợ Tết.
Họ vui vẻ kéo hàng trên cỏ biếc,
Những thằng cu áo đỏ chạy lon xon,
Vài cụ già chống gậy bước lom khom
Cô yếm thắm che môi cười lặng lẽ...
Hình như cả làng xã, thôn mạc đã kéo về đây, mỗi người một vẻ, chen vai thích cánh trong phiên chợ cuối năm này. Chợ Tết ấm cúng màu sắc của các sản vật đồng quê:
Những mẹt cam đỏ chót tựa son pha
Thúng gạo nếp đong đầy như núi tuyết.
Con gà sống mào thâm như cục tiết...
Không gian chợ sáng lên những mảnh ghép văn hóa truyền thống mà thiếu nó thì chẳng còn cái Tết Việt nữa:
Anh hàng tranh kĩu kịt quẩy đôi bồ,
Tìm đến chỗ đông người ngồi giở bán
Một thầy khóa gò lưng trên cánh phản,
Tay mài nghiên hí hoáy viết thơ xuân.
Cụ đồ nho dừng lại vuốt râu cằm
Miệng nhẩm đọc vài hàng câu đối đỏ...
Còn bao nhiêu điều muốn nói nữa về Tết xưa như tục mừng tuổi, chúc Tết, hái lộc, các trò chơi như đánh đu, kéo co, đánh cờ người… Có lẽ, phải cần một cuốn sách dày dặn hàng trăm trang mới tải đủ chuyện Tết của trăm miền trên đất nước ta.
Tết bây giờ có gì đáng nói? Âm hưởng truyền thống dù được truyền lưu qua các thế hệ nhưng hương vị Tết cổ truyền có lẽ đã vơi phai đi nhiều rồi. Chuyện sắm Tết, ăn Tết, chơi Tết không còn như thời xưa cũ. Quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa tác động sâu sắc vào nếp nghĩ, lối sống của rất nhiều người vốn có gốc gác từ chốn thôn mạc ruộng đồng với hình ảnh quen thuộc con trâu đi trước cái cày theo sau.
Nhịp điệu cuộc sống thời nay gấp gáp, dồn dập khác xa với sự dềnh dàng, chậm rãi của những tháng năm xưa cũ. Người ta không tất bật sắm Tết như thời trước. Chợ truyền thống cùng với hệ thống siêu thị ăm ắp các mặt hàng giúp các bà, các cô nội trợ sắm Tết dễ dàng. Chỉ cần có tiền, một buổi đi chợ hay siêu thị cũng đủ cho các bà, các cô mang được những thứ mình cần về nhà.
Có tiền là có Tết. Càng nhiều tiền Tết càng to. Điều đáng nói nhất là khi sự phân hóa giàu nghèo đã trở nên sâu sắc với khoảng cách xa rộng như hiện nay thì cái Tết của từng nhà rất không giống nhau. Ăn Tết, chơi Tết đều khác nhau. Đôi khi, một cây đào, gốc mai hay những chậu hoa quý bày trong phòng khách nhà này bằng số tiền chi cho vài chục cái Tết của nhà khác.
Giờ đây, chúc Tết qua điện thoại đã trở thành phổ biến. Trong thế giới phẳng, mạng xã hội kết nối rộng rãi trong ngày thường cũng như Tết, tiện lợi và ít tốn kém tiền của nhất. Lời chúc, hoa tươi, quà mừng, rộn ràng, rực rỡ, hào phóng trên mạng xã hội. Rất nhiều trò chơi dân gian cũng như các dòng tranh Tết có nguy cơ bị quên lãng. Người ta có nhiều lựa chọn hiện đại hơn trong chơi Tết. Du lịch là một xu hướng lựa chọn được chú ý trong mấy năm gần đây. Gia đình, người thân cùng nhau đến những miền đất mới trong mấy ngày nghỉ Tết là kiểu vui xuân nhẹ nhàng tuy khá tốn kém.
Một số phong tục đẹp bị biến tướng theo chiều hướng không hay như lì xì (tiền mừng tuổi), hái lộc… Hái lộc biến thành chuyện bẻ cành, xô cây và phong bì lì xì nhiều khi chứa đựng sự vụ lợi, cầu cạnh. Ý nghĩa của việc mừng tuổi bị chi phối bởi mệnh giá đồng tiền.
Tết cổ truyền nên hướng về sự ấm áp, đoàn tụ, chia sẻ, thương yêu trong gia đình, dòng họ, xã hội. Đừng phô trương, hoang phí trong mấy ngày Tết. Niềm vui trọn vẹn của những ngày đầu năm sẽ lâng lâng theo ta đi suốt mười hai tháng. Dù còn nhiều nhọc nhằn vất vả, ai cũng mang trong mình những kỷ niệm đẹp về Tết. Tết vui tươi mà nhẹ nhàng, thiết nghĩ, ai cũng cần điều đó.
-
Các khoản phí do tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán, trung gian thanh toán thu đối với ví điện tử như VETC, Viettel Money là phí sử dụng phương tiện thanh toán theo quy định của pháp luật ngân hàng, không phải phí sử dụng đường bộ hay phí sử dụng tài khoản giao thông. Việc công khai đầy đủ, rõ ràng về bản chất, mức thu và các chính sách liên quan sẽ giúp khách hàng hiểu đúng, chủ động lựa chọn và tạo sự đồng thuận trong quá trình triển khai. -
Một số chính sách kinh tế xã hội nổi bật có hiệu lực từ tháng 10/2026
Tăng trợ cấp người có công, nâng chuẩn trợ giúp xã hội, Luật Phát triển Đô thị, thí điểm luật sư công, quản lý FDI và bảo hiểm nông nghiệp là những chính sách nổi bật có hiệu lực từ tháng 10/2026. -
Thủ tướng: Không để lợi ích ngành, lợi ích nhóm chi phối trong xây dựng pháp luật
Trong quá trình chuẩn bị Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, Thủ tướng Lê Minh Hưng yêu cầu các cơ quan khẩn trương hoàn thiện các dự án luật, nghị quyết, bảo đảm chính sách đúng, quy định rõ, đồng bộ, khả thi và tổ chức thực hiện được ngay sau khi được thông qua, đồng thời kiểm soát chặt chẽ quyền lực, không để lợi ích ngành, lợi ích nhóm chi phối trong xây dựng pháp luật. -
Từ chiếc xe lăn đến những phương tiện giúp người khuyết tật chủ động đi lại
Gắn bó với xe lăn từ năm 6 tuổi, chị Lâm Thị Nga từng gặp nhiều khó khăn khi di chuyển và làm việc. Từ nhu cầu thực tế của bản thân, chị cùng cộng sự phát triển những chiếc xe ba bánh được điều chỉnh theo thể trạng người sử dụng, giúp người khuyết tật chủ động hơn trong đi lại và lao động. -
Những chuyến xe nối dài yêu thương trong mùa Trung thu
Từ những chuyến xe đến tận nhà các em nhỏ mồ côi sau Covid-19 đến các điểm trao quà trên cả nước, hành trình Trung thu của Tân Hiệp Phát mang theo sự sẻ chia và những món quà tuổi thơ. -
5 năm đồng hành cùng trẻ mồ côi: Nối dài trách nhiệm với cộng đồng
Năm năm sau đại dịch Covid-19, những trẻ em mất cha, mẹ ngày nào đang từng bước trưởng thành, duy trì việc học và bắt đầu hướng đến những ước mơ riêng. Thông qua chương trình “Cùng con đi tiếp cuộc đời”, Tân Hiệp Phát cam kết bảo trợ 50 em đến năm 18 tuổi, góp phần duy trì sự hỗ trợ lâu dài để các em có thêm điều kiện học tập và vững bước trên hành trình phía trước. -
Thủ tướng yêu cầu xử lý ngay tình trạng thiếu sách giáo khoa, bất cập suất ăn học đường
Cùng với yêu cầu xử lý triệt để, dứt điểm tình trạng thiếu sách giáo khoa trong thời gian sớm nhất, Thủ tướng Chính phủ nhấn mạnh trách nhiệm của các địa phương trong bảo đảm cung ứng suất ăn học đường. -
Trao yêu thương, vun đắp tương lai cho những em nhỏ có cha hy sinh khi làm nhiệm vụ
Chiều 12-9, tại Hà nội, Ban chuyên đề An ninh Thủ đô cùng Tập đoàn Tân Hiệp Phát tổ chức gặp mặt, trao hỗ trợ định kỳ và tặng quà Trung thu cho các em nhỏ là “con đỡ đầu” trong chương trình “Cùng em vững bước tương lai”. Những món quà gửi trao trong dịp năm học mới không chỉ mang đến niềm vui, mà còn là lời động viên để các em thêm tự tin trên hành trình học tập và trưởng thành.
-
Sau vài giây xé nhãn chai nước, nữ công nhân bất ngờ nhận 50 triệu đồng
Một thói quen nhỏ sau khi giải khát giữa ca làm đã mang đến niềm vui lớn cho chị Trịnh Thị Ngọc. Nữ công nhân Thanh Hóa dùng khoản thưởng 50 triệu đồng để trả bớt khoản nợ xây nhà của gia đình. -
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: Nhân tài là nguồn lực chiến lược đặc biệt của quốc gia
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, nhân tài là nguồn lực chiến lược đặc biệt của quốc gia. Phát triển, thu hút và trọng dụng nhân tài phải đặt trong tổng thể chiến lược phát triển đất nước, lấy lợi ích quốc gia, dân tộc và yêu cầu thực hiện các nhiệm vụ chiến lược làm định hướng cao nhất. -
Sau mỗi lần giải khát, người ở xóm nhỏ miền Tây giữ lại chiếc nhãn để thử vận may
Từ câu chuyện một cô chủ quán nhỏ ở An Giang từng trúng 50 triệu đồng, việc giữ lại nhãn chai sau khi uống đang trở thành thói quen thú vị của nhiều người dân trong xóm. Chỉ vài thao tác đơn giản trên điện thoại, người tham gia có thể biết kết quả gần như ngay lập tức. -
Thủ tướng yêu cầu tăng cường công tác bảo đảm an ninh, trật tự dịp Lễ Quốc khánh 2/9
Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng vừa ký Công điện số 59/CĐ-TTg ngày 22/8/2026 gửi Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ; Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố về tăng cường công tác bảo đảm an ninh, trật tự dịp Lễ Quốc khánh 2/9. -
Từ 28/9, khai tử việc yêu cầu nộp giấy tờ bản cứng khi đã tích hợp trên VNeID
Từ ngày 28/9/2026, Nghị định 320/2026/NĐ-CP chính thức có hiệu lực, mang đến những thay đổi mang tính đột phá trong việc định danh và xác thực điện tử. Không chỉ dừng lại ở việc lưu trữ giấy tờ, VNeID sẽ trở thành "siêu ứng dụng" bắt buộc liên kết với nhiều lĩnh vực đời sống và là kênh chính thức để người dân nhận lương hưu, trợ cấp an sinh xã hội. -
Giữa công trường lọc dầu, kỹ sư bất ngờ trúng 100 triệu đồng sau một lần xé nhãn Number 1
Những ngày làm việc giữa công trường đầy nắng gió ở Quảng Ngãi vốn đã quen thuộc với anh Đỗ Cao Thức. Nhưng một lần xé nhãn chai Nước tăng lực Number 1 trong giờ nghỉ đã mang đến bất ngờ lớn khi anh nhận giải Đặc biệt 100 triệu đồng từ chương trình “Xé ngay trúng liền”. -
Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng: Xử lý dứt điểm vướng mắc Thuế và Hải quan trước ngày 31/8
Nhấn mạnh tinh thần "lắng nghe, đồng hành và tháo gỡ thực chất", Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng yêu cầu các bộ, ngành phải xử lý đến cùng các vướng mắc về thuế và hải quan, tuyệt đối không để quy trình thực thi làm khó, đẩy doanh nghiệp vào vòng luẩn quẩn. -
Quản lý chặt chẽ nhưng không tạo rào cản đối với tàu bay không người lái
Sáng 4/8, phát biểu tại Tổ 10 (Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình và Đoàn ĐBQH tỉnh Sơn La), Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh đề nghị rà soát kỹ lưỡng các quy định tại dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 9 luật về quân sự, quốc phòng; trong đó nhấn mạnh việc xác định cấp tỉnh là hạt nhân, cấp xã là nền tảng trong khu vực phòng thủ, đồng thời bảo đảm quản lý chặt chẽ nhưng không tạo rào cản đối với tàu bay không người lái (UAV). -
Cán bộ, công chức được nghỉ 5 ngày liên tục dịp Quốc khánh 2/9 năm 2026
Dịp lễ Quốc khánh 2/9 năm 2026, cán bộ, công chức và viên chức sẽ được nghỉ tổng cộng 5 ngày liên tiếp nhờ phương án hoán đổi ngày làm việc. -
Gắn kết để phát triển – Chuỗi hoạt động ý nghĩa tại Trà Cổ chào mừng 101 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam
Kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam (21/6/1925 – 21/6/2026), Tạp chí Môi trường Giao thông đã tổ chức chuỗi hoạt động ý nghĩa tại Trà Cổ (Quảng Ninh) với nhiều nội dung thiết thực như giao lưu, du lịch, thi đấu Pickleball và đêm Gala kỷ niệm. Không chỉ tạo nên bầu không khí sôi nổi, các hoạt động còn góp phần thắt chặt tinh thần đoàn kết, xây dựng môi trường làm việc tích cực, tiếp thêm động lực để đội ngũ cán bộ, phóng viên, biên tập viên tiếp tục cống hiến vì sự phát triển của Tạp chí.

