Kể từ khi áp dụng quy trình kiểm định khí thải mới từ ngày 1/3, tỉ lệ xe diesel không đạt chuẩn đã tăng gấp 3 lần so với trước đây. Trước thực tế này, Hiệp hội Vận tải ôtô Việt Nam đã có văn bản kiến nghị thay đổi phương pháp đo.
Ông Nguyễn Văn Chung, Phó Chủ tịch Hiệp hội Vận tải ôtô Việt Nam cho rằng phương pháp "đạp hết ga" là chưa tối ưu, gây tác hại trực tiếp và làm hư hỏng động cơ, đặc biệt là với các dòng xe vận tải hàng hóa đời cũ. Hiệp hội đề xuất chỉ nên đạp ga khoảng 1/2 hành trình (tương đương 2.000 - 3.000 vòng/phút) đối với xe thế hệ cũ.
Tương tự, ông Đỗ Văn Bằng (Chủ tịch Hiệp hội Vận tải Hà Nội) chia sẻ quan điểm chỉ nên "đạp ga" vừa phải thay vì "đạp hết ga" để tránh tâm lý lo ngại cho chủ xe mỗi khi đi đăng kiểm. Ông cho rằng với những xe đã đạt chuẩn thì quy trình nào cũng sẽ đạt.
Ngoài ra, Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô Việt Nam (VAMA) cũng kiến nghị cần có một lộ trình áp dụng hài hòa, đồng thời có chính sách khuyến khích người dân thay thế xe quá cũ và chú trọng bảo dưỡng định kỳ.
Liên quan đến kiến nghị của Hiệp hội Vận tải ôtô Việt Nam về việc chỉ nên đạp ga khoảng 1/2 hành trình (tương đương 2.000-3.000 vòng/phút) đối với các dòng xe đời cũ, Cục Đăng kiểm Việt Nam khẳng định không có cơ sở kỹ thuật để chấp thuận kiến nghị này.
Ông Nguyễn Tô An, Phó Cục trưởng Cục Đăng kiểm Việt Nam, giải thích rằng nếu chỉ đạp ga ở mức thấp khi không tải, động cơ sẽ không bao giờ kích hoạt được trạng thái cung cấp nhiên liệu tối đa từ bơm cao áp. Điều này dẫn đến lượng khói thải ra là "sạch giả tạo", không phản ánh đúng thực tế phát thải khi xe chở nặng trên đường hoặc khi leo dốc.
Bên cạnh đó, việc giữ ga ổn định ở mức nửa chừng là rất khó và phụ thuộc lớn vào thao tác của đăng kiểm viên, dễ gây sai lệch kết quả và làm giảm tính khách quan của phép đo. Việc này có thể dẫn đến việc "bỏ lọt" các phương tiện đã hư hỏng hệ thống kim phun, bơm cao áp, trực tiếp vô hiệu hóa mục tiêu bảo vệ môi trường.
Nhiều chủ xe lo ngại việc đạp ga tối đa sẽ làm vỡ lốc máy đối với các xe diesel cũ. Tuy nhiên, theo Cục Đăng kiểm, 100% động cơ diesel đều được nhà sản xuất trang bị bộ điều tốc. Nhiệm vụ của bộ điều tốc là tự động cắt giảm nhiên liệu khi động cơ đạt đến tốc độ thiết kế tối đa để bảo vệ máy. Vòng tua tối đa này hoàn toàn nằm trong giới hạn an toàn của vật liệu đã được tính toán từ khâu thiết kế.
Thực tế, phương pháp đo khí thải bằng chu trình gia tốc tự do đã được Việt Nam chuẩn hóa từ năm 1991 và được áp dụng rộng rãi tại các nước Đông Nam Á như Malaysia, Indonesia, Philippines... trong nhiều thập kỷ qua.
Về vấn đề yêu cầu chủ xe ký giấy cam kết trước khi kiểm định, Cục Đăng kiểm làm rõ đây không phải là yêu cầu bắt buộc mà mang tính tự nguyện và là giải pháp tạm thời. Bản cam kết thực chất là một thông báo xác nhận tình trạng kỹ thuật, giúp minh bạch hóa các rủi ro tiềm ẩn đối với những xe quá cũ hoặc không có dữ liệu từ nhà sản xuất.
Việc ký cam kết không loại trừ trách nhiệm chuyên môn của đăng kiểm viên. Trước khi đo khí thải, đăng kiểm viên phải kiểm tra sơ bộ nước làm mát, dầu bôi trơn, tiếng gõ lạ.... Nếu phát hiện bất thường, đăng kiểm viên có trách nhiệm từ chối thực hiện phép đo ngay lập tức để bảo vệ tài sản cho khách hàng.
Dù gây ra nhiều tranh luận, Cục Đăng kiểm Việt Nam cho rằng lợi ích to lớn của quy trình kiểm định khí thải mới bởi phép thử gia tốc tự do thực chất là một bài kiểm tra áp lực, giúp loại bỏ nguy cơ xe không bảo đảm chất lượng an toàn kỹ thuật, nguy cơ gây tai nạn thảm khốc trên đường; siết chặt việc kiểm soát muội than và bụi mịn; thúc đẩy thói quen bảo dưỡng định kỳ thay vì bảo dưỡng đối phó, giúp duy trì tuổi thọ và giá trị tài sản cho chủ xe và doanh nghiệp trong dài hạn.
Từ ngày 1/3, các cơ sở đăng kiểm trên toàn quốc đã đồng loạt thực hiện kiểm định khí thải xe ôtô. Cục Đăng kiểm khuyến nghị các chủ phương tiện nên chủ động bảo dưỡng, điều chỉnh bộ điều tốc tại các cơ sở chuyên nghiệp trước khi đưa xe đi kiểm định để đảm bảo quá trình diễn ra thuận lợi.
