Những lớp vỏ nằm im lìm dưới đáy biển, tưởng như chỉ là phần thừa thãi của tự nhiên, lại trở thành nguồn cảm hứng bất tận khi đi qua bàn tay người thợ. Nhờ kỹ thuật mài, dũa, khắc họa và phối màu tinh tế, từng đường nét sống động dần xuất hiện, biến những mảnh vỏ vô hồn thành mô hình thuyền, tượng cá heo, tranh ghép óng ánh sắc xà cừ… Mỗi sản phẩm là một lát cắt của đời sống biển và sự cần mẫn của những con người bám nghề.
Gần 40 năm trước, nghề chế tác sò ốc từng tạo nên cả một cộng đồng buôn bán và sản xuất sôi động. Thế nhưng cùng với sự thay đổi của du lịch và quá trình đô thị hóa, số hộ theo nghề ngày càng thu hẹp. Việc giải tỏa Bãi Trước năm 2006 khiến nhiều cơ sở phải di dời, hoạt động ngắt quãng, nhiều nghệ nhân phải bỏ nghề.
Đến nay, chỉ còn vài hộ duy trì sản xuất rải rác, trong đó cơ sở sò ốc Thanh Thêm trên đường Phan Chu Trinh vẫn bền bỉ bám trụ. Chủ cơ sở – anh Nguyễn Thanh Vũ – trở về nối nghiệp gia đình sau nhiều năm trải nghiệm những công việc khác. Với anh, nghề không chỉ là sinh kế mà là cách gìn giữ ký ức biển quê hương.
Để tạo ra một sản phẩm hoàn chỉnh, người thợ phải đi qua hàng chục bước: chọn vỏ có màu sắc phù hợp, làm sạch, ngâm khử mùi, cắt gọt, tạo hình, đánh bóng rồi phủ sơn nhiều lần. Công việc đòi hỏi sự tập trung cao độ và khả năng hình dung mẫu trong không gian.
Nghệ nhân Diệp Thị Thúy Phượng – người gắn bó gần 20 năm với nghề – cho rằng đam mê là điều giữ chân chị lại với công việc tỉ mẩn này. Mỗi lần chứng kiến khách hàng yêu thích một sản phẩm, chị cảm nhận được giá trị của lao động thủ công mà mình đang theo đuổi.
Dù thị hiếu du khách thay đổi theo thời gian, từ những mô hình lớn đến các phụ kiện nhỏ gọn, cơ sở đã kịp thích ứng bằng cách sáng tạo thêm nhiều mẫu mini tiện mang theo, phù hợp xu hướng quà tặng hiện đại
Không chỉ phục vụ du khách Vũng Tàu, sản phẩm từ cơ sở Thanh Thêm đã có mặt tại nhiều điểm du lịch lớn trên cả nước và được Việt kiều lựa chọn làm quà mang ra nước ngoài. Mỗi món quà như mang theo một phần hương biển quê nhà.
Năm 2018, UBND tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu chính thức công nhận nghề làm sò ốc mỹ nghệ là nghề truyền thống của địa phương. Quyết định này mở ra cơ hội để các cơ sở tiếp cận hỗ trợ về vốn, máy móc, đào tạo nghề và quảng bá sản phẩm.
Dù được công nhận và hỗ trợ, nghề vẫn đối diện nhiều khó khăn: thiếu lao động trẻ, cạnh tranh với hàng công nghiệp giá rẻ, và áp lực thị trường du lịch biến động. Theo anh Vũ, để tạo ra một bức tranh từ vỏ sò, vỏ ốc, người nghệ nhân phải dành nhiều ngày xử lý, sơn phủ, mài giũa. Công sức bỏ ra lớn nhưng nguồn nhân lực kế cận lại ít ỏi.
Anh mong ngành nghề truyền thống này tiếp tục nhận được sự quan tâm của địa phương và du khách, để những tác phẩm từ vỏ sò, vỏ ốc không chỉ là món quà lưu niệm mà còn là minh chứng cho sự sáng tạo và bền bỉ của người dân miền biển.
