Theo số liệu của Bộ NN&PTNT, xuất khẩu rau quả quý I/2023 đạt 935 triệu USD, tăng 10,6% so với cùng kỳ năm ngoái. Rau quả trở thành điểm sáng của ngành nông nghiệp trong bối cảnh kim ngạch xuất khẩu các nhóm hàng chủ lực ghi nhận mức tăng trưởng âm.
Trong hai tháng đầu năm nay, Trung Quốc giữ vị trí quán quân về thị trường xuất khẩu rau quả của Việt Nam, chiếm 56,7% trong tổng giá trị xuất khẩu rau quả của nước ta. Các mặt hàng như sầu riêng, mít, dưa hấu, thanh long... đều có kim ngạch xuất khẩu tăng mạnh.
Liên quan đến trái thanh long, ông Nguyễn Quốc Trịnh – Chủ tịch Hiệp hội thanh long Long An cho biết, hiện, thanh long ruột đỏ loại 1 đang được thương lái thu mua ở các nhà vườn với giá 42.000 đồng/kg; thanh long loại 2 đứng ở mức 37.000 đồng/kg và thanh long loại 3 ở mức 32.000 đồng/kg.
Đối với thanh long ruột trắng, giá hiện nay đang ở mức hơn 20.000 đồng/kg. Với mức giá như hiện nay bà con trồng thanh long cho thu lợi nhuận lớn. Do hiện nay, giá thành trồng thanh long nếu chong đèn sẽ rơi vào khoảng 15.000 đồng/kg, còn nếu trồng đúng mùa thì giá vào khoảng 10.000 đồng/kg.
Cũng theo ông Trịnh, mức giá bán như hiện nay cũng đang ngang ngửa với mức giá thời điểm sát Tết Nguyên đán 2023. “Sau Tết Nguyên đán 2023, giá thanh long có xuống đôi chút và kéo dài thời gian không lâu, sau đó tăng trở lại. Mức giá bán cao như hiện nay cũng đã kéo dài cả tháng nay”, ông Trịnh nói thêm.
Tại tỉnh Tiền Giang, hiện các nhà vườn đang bán trái thanh long ruột đỏ (loại 1) giá gần 40.000 đồng/kg, loại 2, loại 3 giá từ 30.000 - 33.000 đồng/kg. Đây là mức giá cao nhất trong vài năm trở lại đây. Với mức giá này, mỗi kg thanh long, cho lãi từ 15.000 - 20.000 đồng. Về nguyên nhân khiến giá thanh long đứng ở mức cao, theo các nhà vườn là do Trung Quốc "ăn hàng" mạnh, trong khi đó, tại Việt Nam, thanh long đang trong giai đoạn giao mùa, nguồn hàng ít.
Hiện nay, thanh long Việt Nam đã xuất khẩu tới hơn 15 quốc gia và vùng lãnh thổ. Ngoài các thị trường truyền thống như Trung Quốc, Thái Lan, Malaysia, thanh long Việt cũng xâm nhập các thị trường khó tính như Mỹ, Nhật, Hàn, New Zealand, Australia. Trước đây, thanh long của Việt Nam từng giữ thế độc tôn trên thị trường quốc tế khi chiếm 80 - 90% lượng giao dịch.
Tuy nhiên, thống kê của Tổng cục hải quan cho thấy từ năm 2019 đến nay, kim ngạch xuất khẩu thanh long của Việt Nam liên tục giảm mạnh. Đặc biệt, trong năm 2021 và 2022, thanh long đã rớt khỏi TOP những mặt hàng xuất khẩu tỷ USD của Việt Nam. Năm ngoái, kim ngạch xuất khẩu mặt hàng này chỉ đạt hơn 632 triệu USD, giảm gần 39% so với năm 2021 và giảm trên 49% so với mức đỉnh năm 2019.
Lý giải sản lượng xuất khẩu giảm mạnh trong thời gian qua, đại diện các doanh nghiệp cho rằng hiện có nhiều nước tham gia sản xuất thanh long khiến thị trường ngày càng cạnh tranh. Trong bối cảnh thanh long Việt đang phụ thuộc chính vào thị trường Trung Quốc. Việc phát triển ra các thị trường khác cũng không dễ do các tiêu chuẩn để xuất khẩu thanh long ngày càng khó hơn trước, nhất là hàng để xuất sang Nhật Bản, Hàn Quốc chỉ đạt vài container mỗi tháng.
Ông Đặng Phúc Nguyên - Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam (Vinafruit) cho rằng, nông dân và doanh nghiệp Việt cần đánh giá lại thị trường để phát huy lợi thế của mình. Ngoài tập trung vào chất lượng, mẫu mã sản phẩm, nông dân cần chọn thời điểm canh tác hợp lý. Thay vì trồng ồ ạt như trước, cần tăng hàng trái vụ, thời điểm mà các quốc gia như Ấn Độ, Trung Quốc không thể thực hiện. "Mùa đông của Trung Quốc kéo dài, rất khó trồng thanh long. Do đó, nông dân Việt Nam nên tăng trồng thanh long cho thu hoạch vào đầu năm và cuối năm vì thời điểm này hàng từ nước bạn rất ít, thậm chí khó cho trái", ông Đặng Phúc Nguyên khuyến nghị.
Liên quan đến xuất khẩu rau quả, Thứ trưởng Bộ NN&PTNT Phùng Đức Tiến nhận định, Trung Quốc chính thức mở cửa lại biên giới từ ngày 8/1/2022, tạo đà cho xuất khẩu phục hồi. Cùng với đó, lợi thế từ các nghị định thư Việt Nam đã ký với Trung Quốc về xuất khẩu chính ngạch giúp xuất khẩu sầu riêng, khoai lang, chanh leo ngày càng thuận lợi. “Nhờ đó, giá nhiều loại trái cây tăng đáng kể ngay từ đầu năm. Đây là tín hiệu đáng mừng”, ông nói.
Chuyên gia trong ngành nhận định, việc Trung Quốc mở cửa trở lại sẽ giúp kim ngạch xuất khẩu rau quả bùng nổ trong năm 2023. Dự báo, xuất khẩu rau quả sang Trung Quốc có thể đạt kim ngạch ít nhất 2,5 tỷ USD trong năm nay. Tuy nhiên, Trung Quốc đang siết dần nhập khẩu tiểu ngạch và chuyển qua chính ngạch, chất lượng rau quả nhập khẩu đòi hỏi ngày càng cao. Để xuất khẩu sang thị trường tỷ dân, ngoài tăng cường chất lượng hàng hóa, doanh nghiệp và nhà vườn phải tuân thủ và kiểm soát chặt mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói.
